Klein Kruiskruid
Omschrijving
Afmeting: 7 tot 50 cm.
Levensduur: Eenjarig.
Bloeimaanden: Januari t/m december.
Stengels: De stengels zijn niet of maar weinig vertakt en vaak iets behaard. Ze hebben geen klierharen.
Bladeren: De bladeren zijn iets vlezig en aan de bovenkant glanzend groen. Verder zijn ze langwerpig, veerdelig (meestal zijn ze tot op de helft ingesneden) met langwerpige getande lobben. Ook zijn ze gekroesd, meestal kaal en hebben ze een iets omgerolde rand. De onderste bladeren zijn naar de voet steelvormig versmald. De bovenste bladeren hebben geen steel en zijn al of niet stengelomvattend.
Bloemen: De gele bloemen zitten in losse pluimen met maar enkele bloemhoofdjes. De hoofdjes zijn 1 cm lang en 4 tot 5 mm breed. Meestal zijn er geen lintbloemen. Het omwindsel is hoog en zwart gevlekt en ongeveer 2 keer zo hoog als breed. De buitenkrans heeft ongeveer 16 blaadjes (tussen de 8 en 20).
Vruchten: De zaden zijn aangedrukt behaard. Het vruchtpluis is wit.
Bodem: Zonnige, open plaatsen op droge tot vochtige, voedselrijke, humushoudende, zwak zure tot kalkhoudende grond (alle grondsoorten).
Groeiplaatsen: Omgewerkte grond, duinen, greppels, puin, kapvlakten, plantsoenen, tussen bestrating, oude muren, open bermen, perken, moestuinen, akkers, stoepranden, wegranden, stortterreinen, nieuwe dijken en vlierbosjes langs de kust.
Wereld: Europa. Nu in alle werelddelen, in streken met een gematigd klimaat. 
Gevaar
Zolang de plant groeit en bloeit is er voor paarden, koeien, geiten en schapen weinig risico. Klein Kruiskruid smaakt bitter en wordt normaal gesproken niet gegeten. Wanneer een paard op grasarm land loopt en niet voldoende wordt bijgevoerd of wanneer het land overbegraast wordt bestaat de kans dat het paard of de pony wel van de plant eet.
Klein Kruiskruid is net als Jacobs Kruiskruid zeer gevaarlijk wanneer het wordt ingekuild of gehooid. De plant verliest na het maaien haar typerende geur, kleur en smaak, waardoor paarden de plant niet meer als giftig herkennen. Na het maaien blijft het gif werken. Graseters eten op stal hun dagelijkse hooirantsoen en krijgen de giftige stoffen binnen. (de zogenaamde alkaloïden).
Alle delen van de plant bevatten giftige stoffen. Dit zijn de zogenaamde Pyrrolizidine Alkaloïden (PA’s). De stoffen worden geproduceerd om vraat doorherbivoren (zoogdieren, insecten) tegen te gaan. Het gifpercentage is net voorde bloei het hoogst.
Ziekte verschijnselen
Hoe beschadigen PA’s de lever?
Zoals eerder genoemd kan PA vergiftiging veroorzaakt worden door zowel het eten van veel PA bevattende planten in een korte tijd als door het regelmatig eten van kleinere hoeveelheden gedurende een langere periode. Hoewel beide soorten PA vergiftiging (acute en chronische) tot leverschade kunnen leiden, hebben ze een verschillend effect op de lever.
Acute vergiftiging
Bij acute vergiftiging ontstaat er sterfte van cellen in de lever dit wordt ook wel necrose genoemd. Hierbij worden de cellen aan een hoge concentratie PA’s blootgesteld. Het resultaat hiervan is dat er veel dood weefsel in de lever ontstaat. Het lichaam van het paard denkt dat er een infectie optreedt in de lever en kan hier enorm ziek van worden. Een paard of pony kan afhankelijk van de schade herstellen of dood gaan. De lever kan niet meer het zelfde opgebouwd worden als voorheen er zal hier door een verlies van de leverfunctie optreden. Het verlies van veel leverfunctie kan in verschillende ziekte verschijnselen resulteren.
Chronische vergiftiging
In tegenstelling tot acute PA vergiftiging leidt chronische vergiftiging niet tot grootschalige necrose. De kleine hoeveelheden PA’s zullen de cellen enkel licht beschadigen. De licht beschadigde cellen zullen anders gaan functioneren en gaan stofjes produceren die de andere cellen laten weten dat ze beschadigd zijn. Dit wordt ook wel apoptose genoemd. Apoptose leidt dus niet tot lever ontsteking. Wel kan er een licht verlies van de leverfunctie optreden. De verloren cellen worden vervangen door cellen die zich nog steeds kunnen delen en als levercellen slecht licht beschadigd zijn kunnen ze soms zelfs herstellen. Hieruit blijkt dus dat er onder een bepaald niveau PA vergiftiging er geen onherstelbare leverschade zal optreden.
Klein Kruiskruid herkennen
Klein Kruiskruid (Senecio vulgaris) is een kruidachtige, eenjarige plant die maximaal een halve meter hoog wordt, maar meestal veel kleiner blijft, zo rond de één of twee decimeter.
Determinatie
Denkt u Klein Kruiskruid in uw weiland te hebben of wilt u de plant beter kunnen herkennen? Door alle onderdelen van de plant te identificeren kunt u checken of u te maken heeft met dit giftige kruid of dat het wellicht om een andere plant gaat.
De bladerenzijn vrij vlezig, langwerpig en meestal vrij diep (ongeveer tot de helft) ingesneden met korte slippen. De bladeren aan de bloemstengel zijn zittend. Meestal zijn de bladeren kaal, maar van sommige planten kunnen bepaalde bladeren ook spinnenwebachtig behaard zijn. Klierharen ontbreken en de bladeren geuren bij kneuzing niet zoals bij boskruiskruid (Senecio sylvaticus). Het rechtse blad op de foto is een blad van bloeistengel met daarnaast één
De bloemhoofdjes zijn hoog en niet zo breed. Het omwindsel is meer dan tweemaal zo hoog als breed. De buitenste omwindselblaadjes hebben gewoonlijk zwarte topjes. Doorgaans hebben de hoofdjes alleen gele buisbloemen. Sommige exemplaren hebben ook een paar straalbloemen, deze worden tot de ondersoort Senecio vulgaris subsp. hybernicus gerekend.
De plant is overal op rurale gronden te vinden. Vanwege zijn hardnekkigheid wordt hij wel als een onkruid beschouwd.
Voortplanting en verspreiding
Als onkruid is het een plaag voor menig graslandbezitter. Dit komt doordat de plant het hele jaar door bloeit en omdat de plant door zelfbestuiving geen insecten nodig heeft. Klein Kruiskruid brengt in een jaar verschillende generaties voort. De zaden kiemen in het voorjaar wanneer de temperatuur boven de 10 °C komt. In andere jaargetijden kiemen veel zaden wanneer het na een warme periode weer gaat regenen. Ook kiemen zaden vaak na een grondbewerking. Omdat het in voedselrijke omstandigheden snel groeit kan het zaden hebben gevormd voordat de volgende grondbewerking (zoals herhaaldelijk schoffelen) komt
De bloemen vormen snel rijpe vruchtjes, die dankzij het vruchtpluis door de wind ver verspreid kunnen worden. Het is van oorsprong een Europese soort, maar als cultuurvolger komt hij nu in streken met een gematigd klimaat wereldwijd voor. Zo is het vanuit Eurazië in Noord-Amerika geïntroduceerd en komt daar in alle landen en deelstaten voor (behalve Puerto Rico en de Maagdeneilanden).
Klein Kruiskruid blijkt zich goed te kunnen aanpassen aan bepaalde specifieke milieus. Langs autowegen zijn exemplaren 
gevonden die genetische aanpassingen hebben om te overleven in omstandigheden met hoge concentraties aan keukenzout (pekel) en lood (uit benzine).
Klein Kruiskruid voorkomen
Voorkomen is beter dan genezen. Het bestrijden van Klein Kruiskruid is erg moeilijk, daarom is het belangrijk om ervoor te zorgen dat de plant zich niet in de weide zal vestigen. Goed weidebeheer is hiervoor noodzakelijk.
In het weiland
- Voer geen hooi/kuil dat Klein Kruiskruid bevat aan paarden of runderen
- Goede controle op het gebied van herkomst en kwaliteit van hooi is noodzakelijk om te voorkomen dat hooi uit met Klein Kruiskruid besmette bermen en graslanden als voeding voor paarden wordt aangeboden.
- Vraag garanties aan de verkoper van ruwvoer
In het ruwvoer (hooi en kuilgras)
- Zorg voor een dichte graszode, dit verkleint de vestigingskans
- Voorkom overbegrazing, vertrapping en insporing door machines
- Een goede bodemvruchtbaarheid zorgt voor een dichte graszode (verwijzing naar bemesting)
- Goede grassamenstelling, Verschillende grassoorten hebben verschillende eigenschappen (verwijzing naar inzaaien)
Wanneer er Klein Kruiskruid in het hooi wordt aangetroffen betekend dit niet dat het door de hele baal verspreid is. De PA's uit het Klein Kruiskruid verspreid zich niet door de hele baal. Het is verstandig de baal niet meer voor consumptie te gebruiken omdat niet alle gemaaide resten van Klein kruiskruid te herkennen zijn.
Alle ruwvoeders van Hartog zijn gegarandeerd vrij van Klein Kruiskruid en Jakobs Kruiskruid. In verband met het kwaliteitssysteem GMP+ en HACCP worden alle percelen met gras en luzerne vooraf gekeurd en voor het maaien vindt er nog een visuele inspectie plaats.
Voor advies over het bestrijden van Klein Kruiskruid kunt u terecht op de pagina Bestrijding van Jacobskruiskruid
Literatuur
Internet bronnen
http://www.ideboda.nl/herbarium/compositae/kleinkruiskruid.html
